Thận âm thầm lọc máu, cân bằng nước và khoáng chất nên tổn thương thường khó nhận ra. Dấu hiệu suy thận có thể chỉ rõ khi chức năng thận đã giảm, vì vậy không nên chờ cơ thể có triệu chứng mới kiểm tra. Phù, thay đổi tiểu tiện, mệt mỏi hay buồn nôn đều có thể liên quan nhiều nguyên nhân.
Hiểu biểu hiện, yếu tố nguy cơ và xét nghiệm giúp bạn chủ động đi khám sớm.
Những dấu hiệu suy thận cần nhận biết sớm và khi nào đi khám?
Bệnh thận mạn có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm và đôi khi chỉ phát hiện qua xét nghiệm. Vì vậy, dấu hiệu suy thận dưới đây chỉ gợi ý tình trạng cần đánh giá, không thể tự chẩn đoán. Người có đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh thận nên kiểm tra định kỳ.
Phù chân, mắt cá hoặc mặt
Khi thận giảm khả năng loại bỏ muối và nước, dịch có thể tích tụ ở chân hoặc quanh mắt. Dấu hiệu suy thận này cũng gặp trong bệnh tim, gan và tĩnh mạch. Nếu sưng tăng nhanh kèm khó thở, nên đi khám sớm.
Thay đổi số lần đi tiểu hoặc lượng nước tiểu
Tiểu nhiều hơn, tiểu ít hơn hoặc đi tiểu ban đêm có thể xuất hiện khi chức năng thận thay đổi. Dấu hiệu suy thận đáng chú ý là lượng nước tiểu giảm rõ, nhất là đột ngột. Nhiễm trùng hoặc tắc nghẽn đường tiểu cũng có thể gây biểu hiện tương tự.
Nước tiểu nhiều bọt kéo dài
Nước tiểu có bọt sau khi tiểu mạnh không nhất thiết bất thường. Nhưng bọt dày, thường xuyên và lâu tan có thể liên quan protein niệu. Đây là dấu hiệu suy thận cần kiểm tra bằng xét nghiệm albumin niệu thay vì chỉ quan sát.
Mệt mỏi và suy giảm sức lực
Bệnh thận tiến triển có thể gây thiếu máu và tích tụ chất thải, khiến người bệnh mệt hoặc yếu. Dấu hiệu suy thận này không đặc hiệu vì thiếu ngủ, thiếu sắt hoặc bệnh tuyến giáp cũng gây mệt. Nếu kéo dài, nên xét nghiệm.
Chán ăn, buồn nôn hoặc nôn
Khi chức năng thận giảm nhiều, chất thải tích tụ có thể gây chán ăn, buồn nôn hoặc nôn. Dấu hiệu suy thận này đáng chú ý hơn khi đi cùng phù, mệt và thay đổi tiểu tiện. Nôn nhiều hoặc ăn uống kém kéo dài cần được đánh giá.
Ngứa, da khô kéo dài
Bệnh thận mạn tiến triển có thể ảnh hưởng cân bằng khoáng chất và gây ngứa hoặc khô da. Dấu hiệu suy thận này dễ nhầm với dị ứng hoặc bệnh da liễu. Nếu ngứa toàn thân kéo dài kèm biểu hiện khác, nên đi khám.
Chuột rút và co cơ
Rối loạn điện giải hoặc khoáng chất có thể góp phần gây chuột rút, co cơ hoặc yếu cơ. Không nên xem chuột rút đơn độc là dấu hiệu suy thận, bởi mất nước và vận động cũng có thể gây ra. Cần chú ý khi triệu chứng tái diễn cùng phù hoặc thay đổi tiểu tiện.
Khó thở hoặc nặng ngực
Khi cơ thể giữ quá nhiều dịch, người bệnh có thể khó thở; thiếu máu cũng gây hụt hơi. Đây là dấu hiệu suy thận cần chú ý nếu đi cùng phù. Khó thở đột ngột, đau ngực, tím tái hay lơ mơ cần cấp cứu.
Không thể tập trung và rối loạn giấc ngủ
Ở giai đoạn tiến triển, tích tụ chất thải và thiếu máu có thể khiến người bệnh khó tập trung hoặc ngủ kém. Dấu hiệu suy thận này cũng gặp khi stress hoặc thiếu ngủ. Nếu kéo dài ở người nguy cơ cao, nên xét nghiệm máu và nước tiểu.
Nguyên nhân gây suy thận và mức độ nguy hiểm cần hiểu rõ
-
Đái tháo đường và tăng huyết áp là hai nguyên nhân phổ biến của bệnh thận mạn ở người lớn.
-
Bệnh cầu thận, lupus, bệnh thận đa nang và một số bệnh di truyền có thể làm chức năng thận giảm dần.
-
Tắc nghẽn đường tiểu kéo dài do sỏi, phì đại tuyến tiền liệt hoặc bất thường khác có thể gây tổn thương thận.
-
Lạm dụng một số thuốc giảm đau chống viêm không steroid có thể tăng nguy cơ tổn thương thận ở người nhạy cảm.
-
Nhiễm trùng nặng, mất nước nghiêm trọng hoặc tụt huyết áp có thể dẫn tới tổn thương thận cấp.
-
Suy thận có nguy hiểm không phụ thuộc nguyên nhân và giai đoạn, nhưng bệnh nặng có thể gây rối loạn kali, toan máu, thiếu máu, phù phổi và cuối cùng cần lọc máu hoặc ghép thận.
-
Không nên dựa vào một bài tin tức hôm nay hay một khái niệm chung để tự chẩn đoán vì nhiều bệnh khác cũng gây triệu chứng tương tự.
Điều trị suy thận và cách sống chung an toàn với bệnh
Điều trị phụ thuộc nguyên nhân, mức giảm chức năng thận và biến chứng. Với bệnh thận mạn, mục tiêu thường là làm chậm tiến triển, kiểm soát bệnh nền và giảm nguy cơ tim mạch. Bác sĩ có thể theo dõi creatinin, eGFR, albumin niệu, huyết áp và điện giải. Người có dấu hiệu suy thận không nên tự mua thuốc hoặc thực phẩm bổ sung để “bổ thận”.
Kiểm soát huyết áp là phần quan trọng của điều trị. Người mắc đái tháo đường cần quản lý đường huyết theo mục tiêu cá nhân. Một số thuốc có thể được bác sĩ kê để giảm albumin niệu và bảo vệ thận ở nhóm phù hợp. Liều thuốc đôi khi phải điều chỉnh theo mức lọc cầu thận, nên người bệnh cần báo đầy đủ thuốc và thảo dược đang sử dụng.
Chế độ ăn phải cá nhân hóa. Không phải ai mắc bệnh thận cũng cần kiêng kali, phospho, protein hoặc nước giống nhau. Hạn chế quá mức có thể dẫn đến thiếu năng lượng. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng thận để xây dựng khẩu phần phù hợp với giai đoạn bệnh và kết quả xét nghiệm.
Sống chung với bệnh thận còn gồm uống thuốc đúng đơn, tái khám, vận động phù hợp, duy trì cân nặng hợp lý và tránh hút thuốc. Nếu dấu hiệu suy thận như phù, tiểu giảm, khó thở hoặc buồn nôn tăng lên, cần báo cơ sở y tế. Khi chức năng thận không còn đủ duy trì cơ thể, bác sĩ có thể trao đổi về lọc máu hoặc ghép thận.
Phòng bệnh, nhận biết sớm và bảo vệ chức năng thận lâu dài
Phòng bệnh bắt đầu từ kiểm soát yếu tố nguy cơ. Người có tăng huyết áp hoặc đái tháo đường nên tuân thủ điều trị, kiểm tra định kỳ và không tự ngưng thuốc khi thấy khỏe. Duy trì vận động, cân nặng hợp lý, ăn giảm muối, hạn chế thuốc lá và tránh lạm dụng thuốc có nguy cơ ảnh hưởng thận là những bước thiết thực.
Cách nhận biết suy thận sớm đáng tin cậy không phải chờ triệu chứng, bởi bệnh thận mạn giai đoạn đầu thường im lặng. Người có nguy cơ nên hỏi bác sĩ về xét nghiệm creatinin để ước tính eGFR và xét nghiệm albumin trong nước tiểu. Hai chỉ dấu này giúp phát hiện và theo dõi tổn thương thận.
Không nên có suy nghĩ sai lần là cố uống thật nhiều nước để “rửa thận”. Nhu cầu dịch phụ thuộc cơ thể, thời tiết, vận động, bệnh tim và chức năng thận. Người đã được yêu cầu hạn chế dịch cần tuân thủ chỉ định. Tương tự, không nên tự dùng thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung chỉ vì quảng cáo hỗ trợ thận.
Nếu bạn có dấu hiệu suy thận kéo dài, nhất là khi kèm đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh thận, nên đi khám thay vì chỉ tham khảo tin tức mới nhất trên mạng. Tiểu ít đột ngột, khó thở, đau ngực, lơ mơ, phù tăng nhanh hoặc nôn nhiều là những biểu hiện cần được đánh giá y tế sớm.
Tổng kết
Dấu hiệu suy thận có thể mơ hồ và thường không rõ ở giai đoạn đầu, nên xét nghiệm máu, nước tiểu và đánh giá nguy cơ rất quan trọng. Phù, thay đổi tiểu tiện, mệt mỏi hay buồn nôn chỉ là gợi ý, không phải chẩn đoán.
Kiểm soát huyết áp, đường huyết, dùng thuốc đúng hướng dẫn và tái khám giúp bảo vệ thận tốt hơn.
