Biểu hiện của sốt xuất huyết: Dấu hiệu nào cần đi viện ngay?

Một cơn sốt cao đột ngột dễ giống cảm cúm, khiến gia đình chủ quan, nhất là mùa mưa. Tuy nhiên, biểu hiện của sốt xuất huyết có thể thay đổi nhanh, đặc biệt khi thân nhiệt bắt đầu giảm. Nhận biết triệu chứng và đi khám đúng lúc giúp hạn chế biến chứng. 

Bài viết giải thích những dấu hiệu thường gặp, thời điểm cần cấp cứu và cách chăm sóc an toàn dựa trên hướng dẫn y tế.

Sốt xuất huyết là bệnh gì và lây truyền như thế nào?

Theo khái niệm y khoa, sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra, chủ yếu lây qua vết đốt của muỗi Aedes nhiễm virus. Muỗi vằn hoạt động ban ngày, nhất là sáng sớm và chiều tối. Bệnh không lây trực tiếp qua trò chuyện hoặc ăn chung. Loại bỏ nước đọng giúp giảm muỗi.

Sau khi bị muỗi mang virus đốt, triệu chứng thường xuất hiện trong khoảng 4–10 ngày. Nhiều người không có triệu chứng; số khác sốt và đau nhức. Tái nhiễm chủng Dengue khác có thể tăng nguy cơ bệnh nặng.

Điểm cần hiểu khi tìm biểu hiện của sốt xuất huyết là không phải bệnh nhân nào cũng nổi ban hoặc chảy máu. Một số người chỉ sốt và đau đầu trong những ngày đầu, dễ nhầm với cảm cúm. Không thể khẳng định bệnh chỉ bằng quan sát da. Khám bệnh và xét nghiệm giúp đánh giá chính xác hơn.

Nhận biết biểu hiện của sốt xuất huyết trong những ngày đầu

Sốt cao khởi phát nhanh là dấu hiệu thường gặp nhất. Thân nhiệt có thể gần 40°C, kéo dài vài ngày. Khi hỏi sốt xuất huyết có biểu hiện gì, bác sĩ thường xem xét nhiều triệu chứng đi cùng chứ không dựa vào sốt riêng lẻ.

Đau đầu, đau vùng sau hốc mắt, đau cơ và khớp khiến người bệnh khó sinh hoạt. Có người buồn nôn, nôn hoặc nổi ban. Các nốt xuất huyết nhỏ có thể xuất hiện, nhưng không phải dấu hiệu bắt buộc. Các triệu chứng có thể thay đổi từng giờ. Trẻ em có thể quấy khóc, ăn kém hoặc mệt bất thường.

Biểu hiện của sốt xuất huyết giai đoạn đầu có thể giống cúm, COVID-19 hoặc các bệnh gây sốt khác. Vì thế, một người sống tại khu vực đang có muỗi truyền bệnh và sốt đột ngột nên được cơ sở y tế đánh giá, nhất là khi mệt nhiều.

Trong những ngày đầu, hãy ghi nhiệt độ, số lần nôn, lượng nước uống và số lần đi tiểu. Việc này giúp bác sĩ nhận thấy thay đổi qua từng ngày. Đừng đợi xuất hiện chảy máu mới nghĩ tới biểu hiện của sốt xuất huyết, bởi biến chứng có thể bắt đầu trước khi dấu hiệu bên ngoài rõ rệt.

Dấu hiệu sốt xuất huyết nặng cần cấp cứu

Bệnh có thể trở nặng trong 24–48 giờ sau hạ sốt. Khi nhận thấy biểu hiện của sốt xuất huyết dưới đây, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay, không tự theo dõi kéo dài tại nhà:

• Đau bụng nhiều hoặc liên tục: Đặc biệt khi bụng ấn đau hoặc đau tăng.

• Nôn nhiều, nôn liên tục: Không giữ được nước uống, dễ mất nước.

• Chảy máu bất thường: Chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, có máu.

• Lừ đừ hoặc bứt rứt: Khó đánh thức, mệt lả hoặc vật vã bất thường.

• Da lạnh, tái, tay chân lạnh: Đặc biệt nguy hiểm nếu kèm chóng mặt, ngất, tim đập nhanh hoặc tiểu rất ít.

• Khó thở, thở nhanh: Có thể liên quan tình trạng bệnh nặng, cần được nhân viên y tế đánh giá khẩn cấp.

Những dấu hiệu này có thể báo trước thoát huyết tương, sốc hoặc xuất huyết nghiêm trọng. Không phải ai cũng gặp biến chứng, nhưng trì hoãn điều trị có thể nguy hiểm. Biểu hiện của sốt xuất huyết cần được nhìn qua toàn trạng, không chỉ sốt bao nhiêu độ hay tiểu cầu giảm tới mức nào. Trường hợp ngất, khó thở dữ dội hoặc rối loạn ý thức, hãy gọi cấp cứu ngay.

Theo dõi biểu hiện của sốt xuất huyết qua ba giai đoạn

Hiểu các giai đoạn của sốt xuất huyết giúp gia đình tránh nhầm hạ sốt với khỏi bệnh. Diễn tiến gồm giai đoạn sốt, nguy hiểm và hồi phục; thời gian thay đổi tùy người.

Khi hạ sốt, một số người hồi phục; số khác bị thoát huyết tương, có thể sốc. Bởi vậy, biểu hiện của sốt xuất huyết ngày thứ ba đến thứ bảy cần theo dõi sát, ngay cả khi người bệnh nói đã bớt mệt.

Giai đoạn hồi phục thường đi kèm cảm giác thèm ăn trở lại. Ngay cả người trẻ khỏe cũng cần cảnh giác. Một số người có phát ban ngứa hoặc mệt kéo dài. Không tự kết luận đã khỏi, nhất là khi từng có dấu hiệu cảnh báo. Nếu cơ sở y tế hẹn tái khám, cần tuân thủ đúng lịch.

Chăm sóc người nghi mắc sốt xuất huyết tại nhà an toàn

Chỉ theo dõi tại nhà khi được bác sĩ đánh giá phù hợp và không có cảnh báo. Biểu hiện của sốt xuất huyết có thể thay đổi nhanh nên gia đình cần thực hiện những việc sau:

• Cho nghỉ ngơi và uống đủ dịch: Uống nước, oresol pha đúng hướng dẫn hoặc nước canh; chia ngụm nhỏ. Người có bệnh tim, thận hỏi bác sĩ về lượng nước.

• Hạ sốt đúng thuốc: Có thể dùng paracetamol theo hướng dẫn về liều lượng và độ tuổi. Tránh aspirin, ibuprofen và naproxen vì tăng nguy cơ chảy máu.

• Theo dõi mỗi ngày: Ghi nhiệt độ, lượng uống, số lần tiểu, mức tỉnh táo và tái khám đúng lịch.

• Không tự truyền dịch hoặc dùng thuốc: Truyền dịch sai chỉ định có thể nguy hiểm. Không dùng kháng sinh hay thuốc chứa corticoid nếu chưa có chỉ định riêng.

• Ngăn muỗi đốt người bệnh: Sử dụng màn, quần áo dài tay và biện pháp chống muỗi phù hợp để hạn chế muỗi mang virus lây sang người khác.

Trong thời gian theo dõi, đừng chỉ quan tâm biểu hiện của sốt xuất huyết trên da. Nếu người bệnh uống kém, tiểu ít hoặc yếu đi, hãy liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn. Chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu; cần chăm sóc và phát hiện biến chứng kịp thời.

Xét nghiệm, nhóm nguy cơ và cách phòng bệnh hiệu quả

Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm Dengue NS1 hoặc PCR giai đoạn sớm; xét nghiệm IgM hữu ích từ những ngày sau. Công thức máu, hematocrit và tiểu cầu giúp theo dõi diễn tiến, nhưng một kết quả đơn lẻ không đủ đánh giá mức độ nặng. Kết quả âm tính ban đầu không luôn loại trừ Dengue. Kết quả xét nghiệm hỗ trợ giải thích biểu hiện của sốt xuất huyết, không thay thế khám bệnh.

Trẻ nhỏ, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được bác sĩ đánh giá thận trọng. Nhận diện biểu hiện của sốt xuất huyết ở các nhóm này đôi khi khó vì triệu chứng không điển hình. Khi đọc tin tổng hợp về dịch bệnh, hãy kiểm chứng thông tin từ cơ quan y tế.

Phòng bệnh bằng cách loại bỏ nước đọng ở chậu cây, bình chứa và vật dụng quanh nhà; đậy kín dụng cụ chứa nước, vệ sinh định kỳ. Dùng kem xua muỗi đúng hướng dẫn, mặc quần áo che da và lắp lưới cửa sổ. Người từng mắc vẫn có thể nhiễm lại một chủng virus khác nên phòng muỗi luôn cần thiết.

Tóm lại

Hiểu biểu hiện của sốt xuất huyết giúp bạn không chủ quan trước cơn sốt cao và những thay đổi bất thường khi hạ sốt. Đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu, lừ đừ hoặc khó thở đều cần được thăm khám khẩn cấp. Hãy tuân thủ hướng dẫn y tế, bù nước phù hợp và phòng muỗi trong gia đình. 

Đọc thêm kiến thức sức khỏe tại joshuastrail.org để chủ động bảo vệ những người thân mỗi ngày bạn nhé!.